و مانند « انّى اراك تقدّم رجلا و توخر اخرى » تو را مىنگرم يك گام پيش مىنهى و بار ديگر واپس مىگذارى . اين مثال براى كسى زده مىشود كه در كارى ترديد دارد پس يك‌بار پيش مىرود و يك‌بار واپس مىگرايد . ( عقب مىكشد ) « 1 » و نحو « احشفا و سوء كيلة » يضرب لمن يظلم من وجهين و اصله انّ رجلا اشترى تمرا من آخر » فاذا هو ردى و ناقص الكيل فقال المشترى ذلك . و مانند : « احشفا و سوء كيلة » آيا هم خرماى پست و هم پيمانهء بد . اين مثال براى كسى زده مىشود كه از دو سو ستم مىكند و اصل داستان چنين بوده : مردى از مرد ديگرى خرمايى خريد پس آن خرما پست و پيمانه‌اش كم بود ، آنگاه مشترى اين سخن را گفت . [ يعنى هم خرماى بد مىدهى و هم كم مىفروشى ] . « 2 » و مثل ما تقدم جميع الامثال السائره نثرا و نظما . و همهء امثال سائره ( ضرب المثل‌ها ) چه نثر و چه نظم مثل مثالهايى است كه گفته شد . فمن النثر قولهم لمن يحتال على حصول امر خفى و هو مستتر تحت امر ظاهر : « لامر مّا جدع قصير انفه » نمونه از نثر سخن آنان است به كسى كه براى دستيابى به چيز پنهانى نيرنگ به كار مىبرد و زير چيز آشكارى خود را پنهان مىسازد : « لامر مّا جدع قصير انفه » « 3 » براى كار مهمى « قصير » بينىاش را بريده است . [ « قصير » نام شخصى است ]

--> ( 1 ) - اجراى استعاره در آن ، اين‌گونه است : هيئت كسى كه ترديد دارد آيا كارى را انجام دهد يا ندهد تشبيه شده است به هيئت كسى كه در داخل شدن ترديد دارد پس يك پا پيش مىنهد و بار ديگر پس مىكشد و جامع در هردو تحير و سرگردانى است . و كلامى كه براى مشبّه‌به وضع شده است به شيوهء استعارهء تمثيليه براى مشبّه استعاره آورده شده است . ( 2 ) - اجراى استعاره در آن چنين است : هيئت كسى كه از دو جهت ستم مىكند تشبيه مىشود به هيئت مردى كه خرماى پستى را با كاستى پيمانه فروخته است . و جامع در هردو ، ستم‌كردن از دو طرف است . و كلامى كه براى مشبّه‌به وضع شده است به شيوهء استعارهء تمثيليه براى مشبّه آورده شده است . ( 3 ) - اجراى استعاره در آن ، اين‌گونه است : هيئت مردى كه زير چيزى پنهان شده تا چيز پوشيده‌اى را كه مىخواهد به دست آورد ، تشبيه شده به هيئت مردى به نام « قصير » هنگامى كه بينىاش را بريد تا خون‌بها ( انتقام ) « جذيمه » را از « زبّاء » بگيرد ؛ و جامع در هردو به كار گرفتن نيرنگ و حيله است و كلامى كه براى مشبّه‌به وضع شده است به شيوهء استعارهء تمثيليه براى مشبّه آورده شده .